Önce Can Güvenliği, Sonra Altyapı
Bu yazı, deprem anında ya da hemen ardından ne yapılacağını anlatmıyor. O konuda tek doğru kaynak yetkili kurumların duyurularıdır. Burada ele aldığımız konu daha sonraki aşamadır: artçılar yatışmış, binanız yetkili kişilerce kullanılabilir kabul edilmiş ve günlük hayata dönmeye başlamışsınız. İşte bu noktada toprağın altındaki ve bina çevresindeki hatlara sakin bir gözle bakmak işe yarar.
Sınırı baştan net çizelim:
- Bina taşıyıcı sistemi ve hasar tespiti bizim işimiz değildir. Kolon, kiriş, perde duvar ya da döşemedeki çatlakların değerlendirilmesi yetkili kurumların ve statik mühendisin işidir. Baş Altyapı bu konuda görüş vermez, rapor hazırlamaz.
- Hasarlı olduğundan şüphelendiğiniz binaya girmeyin. Eşya almak ya da sayaca bakmak için bile içeri girmek, binanın güvenli olduğu belirlenene kadar beklemelidir.
- Çatlamış, eğilmiş ya da şişmiş bir istinat duvarının dibinde durmayın, çalışmayın, araç park etmeyin. Duvarın önünü ve üstündeki alanı boşaltıp uzaktan gözlemleyin.
- Doğalgaz kokusu alırsanız elektrik düğmelerine dokunmadan, ateş yakmadan alanı terk edin ve güvenli bir mesafeden doğalgaz acil hattı 187'yi arayın.
Deprem Altyapıyı Neden Etkiler?
Bina ile çevresindeki zemin depremde aynı şekilde hareket etmez. Bina kendi temeli üzerinde salınırken bahçe toprağı, dolgu ve kaldırım farklı biçimde sarsılır, bazen bir miktar oturur. Bu farkın en çok hissedildiği yerler, boruların binaya girip çıktığı noktalardır. Kanalizasyon borusunun binadan çıkıp ilk rögara bağlandığı yer, temiz su hattının duvardan geçtiği yer ve drenaj borusunun rögara girdiği ağız bu yüzden ilk bakılacak noktalardır.
Bu tür hasar çoğu zaman gözle görülmez. Boru tamamen kopmaz, ek yerinden biraz ayrılır ya da çatlar. Atık su akmaya devam eder ama bir kısmı toprağa karışır. Haftalar içinde koku, nem ya da küçük bir çökme olarak kendini gösterir. Erken fark etmek, onarımı küçük tutmanın en kolay yoludur.
Kontrol Listesi: Neye Bakmalı?
Temiz Su Hattı: Sayaç Testi
Binadaki bütün muslukları, rezervuarları ve su kullanan cihazları kapatın. Ardından su sayacına bakın. Hiçbir yerde su kullanılmıyorken sayaç dönmeye devam ediyorsa bir yerde kaçak var demektir. Kaçak bina içindeyse tesisatçının, sayaç ile bina arasındaki toprak altı hatta ise kazı ile müdahalenin konusudur. Bahçede durduk yere ıslak kalan bir şerit, yağmur yağmadığı hâlde çamurlaşan bir nokta ya da su basıncında belirgin düşüş de aynı yöne işaret eder.
Toprak altındaki besleme hattının yenilenmesi veya güzergâhının değiştirilmesi gerekirse: basaltyapi.com/altyapi/su-hatti-doseme
Kanalizasyon: Koku, Yavaş Akış ve Islaklık
Depremden önce sorunsuz çalışan giderler yavaşladıysa, bodrumda ya da bina dibinde daha önce olmayan bir lağım kokusu başladıysa, binanın dış duvarı boyunca zemin nemli kalıyorsa kanalizasyon hattında ayrılma veya çatlak olabilir. Kaçağın genel belirtilerini ve onarım yöntemlerini ayrıntılı olarak şu yazıda anlattık: basaltyapi.com/blog/kanalizasyon-kacagi-belirtileri
Deprem sonrasında özellikle dikkat edilecek nokta, sorunun bir anda değil, depremi izleyen günlerde ortaya çıkmasıdır. Önceki durumla karşılaştırmak için hatırladıklarınızı ve fark ettiğiniz değişiklikleri tarih atarak not almanız teşhisi kolaylaştırır.
Rögar ve Kapaklar
Rögar kapaklarını açıp içine bakın. Duvarlarda yeni çatlak, dökülmüş sıva, kapağın oturduğu bileziğin kırılması ya da kapağın çevresindeki zeminden aşağıda kalması gözlenebilir. Rögara giren ve çıkan boru ağızlarında hizanın bozulması, ağzın kenarından sızıntı ya da rögar tabanında alışılmadık su birikmesi de not edilmesi gereken işaretlerdir. Kapağı oynayan ya da çevresi çökmüş bir rögarın üstünden araç geçirmeyin, çevresini işaretleyin.
Rögar ve logar onarımı için: basaltyapi.com/kanalizasyon-tuneli/logar-tamiri
Drenaj Rögarı ve Bahçe Zemini
Drenaj rögarına su ile birlikte çamur, kum ya da ince toprak gelmeye başladıysa drenaj borusu bir yerden kırılmış veya filtre kaplaması yırtılmış olabilir. Bu durumda boru, etrafındaki toprağı da taşımaya başlar. Bahçede ya da kaldırımda yeni oluşan bir çukur, döşeme taşlarında yeni bir oturma veya zeminde ince uzun çatlaklar bu sürecin yüzeydeki izi olabilir. Çökmelerin genel nedenlerini şu yazıda ele aldık: basaltyapi.com/blog/bahcede-zemin-cokmesi-nedenleri
İstinat ve Bahçe Duvarları
Bu listede en dikkatli yaklaşılması gereken madde budur. İstinat duvarında ya da bahçe duvarında yeni bir çatlak, öne doğru eğilme, gövdede şişme (karın yapma), dibinde toprak kabarması veya üstündeki zeminde duvara paralel bir yarık görüyorsanız bunu tehlikeli kabul edin. Duvarın önünü boşaltın, uzaktan fotoğraf çekin ve bir statik mühendisin görüşünü alın. Duvarın taşıyıcılığı hakkında karar verme yetkisi bizde değildir.
Mühendis görüşü alındıktan sonra duvarın arkasındaki suyun tahliyesi, barbakanların ve drenaj borusunun yenilenmesi ya da yeniden yapım gibi uygulama işlerinde destek verebiliriz: basaltyapi.com/altyapi/istinat-duvari-drenaji
Bodrumda Yeni Nem
Depremden sonra bodrum duvarında yeni bir nem lekesi, zeminde su izi ya da yalıtım birleşim yerlerinde ıslaklık belirdiyse önce kaynağını ayırmak gerekir: kırılmış bir su hattı mı, ayrılmış bir kanalizasyon borusu mu, yoksa çalışmaz hâle gelmiş drenaj nedeniyle duvarın arkasında biriken su mu? Bodrum duvarında veya döşemesinde gördüğünüz çatlağın yapısal olup olmadığını ise yine statik mühendis değerlendirmelidir.
Özet Tablo
| Belirti | Olası neden | Ne yapılmalı |
| Musluklar kapalıyken sayaç dönüyor | Bina içi tesisatta veya toprak altı su hattında kaçak | Ana vanayı kapatın; bina içi için tesisatçı, toprak altı hat için kazı ile hat onarımı |
| Giderlerde yeni yavaşlık, lağım kokusu | Kanalizasyon borusunda ayrılma, çatlak veya kayma | Kameralı kontrol ile hasarın yeri ve türü tespit edilir |
| Bina dibinde sürekli ıslaklık | Bina çıkışında kopmuş gider borusu veya su hattı | Kullanımı azaltın, kameralı kontrol ve gerekirse lokal açım |
| Rögarda yeni çatlak, kapak çökmüş | Rögar gövdesinde veya bilezikte hasar, çevre dolgusunun oturması | Üzerinden araç geçirmeyin, çevresini işaretleyin, rögar onarımı |
| Drenaj rögarına çamur geliyor | Drenaj borusu kırık veya filtre kaplaması hasarlı | Hat kamerayla incelenir, hasarlı bölüm yenilenir |
| Bahçede yeni çukur veya çatlak | Altta kaçak suyun toprağı taşıması, dolgu oturması | Üzerine yük koymayın, alttaki hattı kontrol ettirin |
| İstinat duvarında çatlak, eğilme, şişme | Duvar arkasında su ve toprak basıncı, yapısal hasar | Önünü boşaltın, dibinde durmayın, önce statik mühendis görüşü |
| Bodrumda yeni nem | Su hattı kaçağı, kanalizasyon ayrılması veya drenaj arızası | Kaynağı ayırın; yapısal çatlak şüphesinde statik mühendis |
| Doğalgaz kokusu | Gaz hattında veya bağlantıda hasar | Alanı terk edin, elektriğe dokunmayın, 187'yi arayın |
Kameralı Kanalizasyon Kontrolünün Rolü
Deprem sonrası kanalizasyon sorunlarının çoğu, borunun içinden bakılmadan anlaşılamaz. Bahçeyi ya da bina önünü tahminle kazmak hem gereksiz kırım hem de zaman kaybı demektir. Kameralı kontrolde rögardan hatta bir kamera sürülür ve borunun içi görüntülenir. Böylece ek yerinde ayrılma, çatlak, boru kayması, çökme ya da içeri giren toprak ve kök gibi sorunların hangi noktada olduğu görülür.
Bu görüntü iki açıdan değerlidir. Birincisi, onarım gerekiyorsa açılacak nokta daralır; bütün hattı değil sadece hasarlı bölümü açmak mümkün olur. İkincisi, hiçbir sorun görülmezse gereksiz bir kazıdan kaçınılmış olur. Ayrıntılar: basaltyapi.com/kanalizasyon-tuneli/kamerali-tikanik-acma
Hasarlı bölüm tespit edildiğinde lokal onarım, boru değişimi ya da rögar yenileme işleri için: basaltyapi.com/kanalizasyon-tuneli/kanalizasyon-tamiri
Bu Liste Neyi Kapsamıyor?
Bu yazı yalnızca depremden sonraki altyapı gözlemlerine odaklanıyor. Benzer başlıklarda ama farklı amaçla hazırlanmış başka yazılarımız da var:
- Her yıl yağış sezonu öncesi yapılacak mevsimlik bakım için: basaltyapi.com/blog/kis-oncesi-altyapi-bakimi
- Ev veya daire alırken altyapıda nelere bakılacağı için: basaltyapi.com/blog/ev-alirken-altyapi-kontrolu
Altyapı Kontrolü İçin Arayın
Binanızın kullanılabilir olduğu belirlendiyse ve yukarıdaki belirtilerden birini fark ettiyseniz, toprak altındaki hatları birlikte gözden geçirelim. Kameralı kontrol, rögar ve kanalizasyon onarımı, su hattı yenileme ve drenaj işlerinde sahayı görüp neyin acil, neyin beklenebilir olduğunu açıkça söyleriz.
Ücretsiz keşif ve bilgi için: 0551 052 95 16Projeniz İçin Teklif Alın
Bu konuda profesyonel destek almak ister misiniz? Ücretsiz keşif için hemen iletişime geçin.
